To ty jesteś Daniel

To ty jesteś Daniel 

Hanna Krall od kilku lat wiernie współpracuje z wydawnictwem a5. Ukazujące się w nim od 1995r. książki jej autorstwa wyglądają podobnie, ich szata graficzna została opracowana według wspólnego wzoru i tworzą – wizualnie – jedną serię. Ustawione obok siebie na półce wyglądają jak kolejne tomy tej samej powieści. Wszystkie je – a przed „To ty jesteś Daniel” nakładem wydawnictwa a5 ukazały się cztery książki pisarki – zdobią barwne i bogate w szczegóły, a przez to przyciągające uwagę, reprodukcje obrazów na szkle Aliny Towarnickiej-Allerhand.

Tym bardziej wyróżnia się na ich tle wydana w 2001 roku pozycja „To ty jesteś Daniel” – książeczka bura, niepozorna, trudno dostrzegalna na księgarskich półkach między innymi właśnie z powodu bezbarwności okładki. Zamiast malarstwa na szkle zdobi ją delikatna grafika.

Inna szata graficzna nie pojawiła się zapewne przypadkiem. W pisarstwie Hanny Krall, zdominowanym przez przeżycie i wspomnienie holocaustu, od zawsze pojawiały się także motywy inne – problem tożsamości, samotności, cierpienia w ogóle. Wynikały najczęściej z opisanych w opowiadaniach przeżyciach związanych z makabrą ludobójstwa II wojny światowej. Czy jednak, kiedy opisujemy czyjeś cierpienie lub czytamy o nim, zapoznajemy się tylko z wydarzeniem, faktem, z którego wynikło? Dawno już pożegnaliśmy się z prozą typowo realistyczną. Z dużo większą przyjemnością sięgamy po tytuły pozwalające nam zajrzeć w głąb człowieka, w jego psychikę i uczucia. Książki Hanny Krall nie miałyby tylu wiernych czytelników, gdyby tylko opisywały świat zewnętrzny. Za takim beznamiętnym opisem kryje się w nich prawda o ludzkich strachu i odwadze, nienawiści i miłości. Nie są to więc utwory tylko o holocauście. To książki o człowieku i jego cierpieniu.

Takie twierdzenie tłumaczy zmierzającą w nieco innym kierunku w stosunku do poprzednio wydanych książek tematykę opowiadań ze zbioru „To ty jesteś Daniel”. Holocaust pojawia się w nich gdzieś w tle. Jest motorem, przyczyną stanu aktualnego, ale nie występuje już bezpośrednio, przesłania go dzień dzisiejszy. A mimo to jest to książka o tym samym, co poprzednie tomiki – o bólu, strachu, cierpieniu. Bo cierpieć można zarówno z powodu strachu przed esesmanem, jak i dlatego, że nie można się porozumieć z chorym na autyzm synem. Tym razem jako tło ludzkich uczuć zaczynają równważyć się z holocaustem inne tematy.

Bohaterowie „To ty jesteś Daniel” to w większości ci, którzy po traumatycznych przeżyciach wyjechali z Polski. W innych krajach rozpoczęli nowe życie naznaczone cierpieniem – bo każde ludzkie życie ma w sobie element cierpienia. Matka chorego chłopca przeżywa coś zupełnie innego niż kobieta wsiadająca ze swoimi dziećmi do pociągu jadącego do obozu śmierci. Ale czy jej cierpienie jest mniej godne zapisu i zauważenia? Dla niej jest to ból największy i nieporównywalny z żadnym innym. Natężenia bólu, jego znaczenia nie można w ogóle mierzyć, szczególnie, jeśli nie o nasz ból chodzi. Tym razem pisarka zdaje się odkrywać skomplikowany świat współczesny, skomplikowane stosunki między ludźmi i bardzo prostą samotność.

Rodzi się wniosek, że nie konkretne przeżycie ani jego przyczyny decydują o wadze tematu, a ból, cierpienie w ogóle. Ludzkie odczucia – to jest naprawdę odwieczny temat twórczości Hanny Krall. Gdyby częściej to zauważano, być może nie wtrącono by jej w swoiste „getto” tematyczne.

Tematyka utworów Hanny Krall przesuwa się więc coraz bardziej ku przeżyciom późniejszym. Często bez związku z holocaustem. Nigdy jednak tomiki jej opowiadań nie są od tej tematyki całkiem wolne. Treść wielu tekstów to echo tamtych wydarzeń sprzed sześćdziesięciu laty. Nawet jeśli dotyczą ludzi urodzonych wiele lat po tragedii narodu żydowskiego, ich losy zdają się być przez nią naznaczone. Dlaczego? Bo, jak według jednego z opowiadań mówi Pinchach z Korna „człowieka poucza jego własna dusza. Nie ma człowieka, którego dusza nie pouczałaby bezustannie” A żydowska dusza, razem z całym przypisanym jej bólem i cierpieniem, przekazywana jest następnym pokoleniom w dziedzictwie.

Więcej o książce "To ty jesteś Daniel"