Ryszard Kapuściński urodził się 4 marca 1932 w Pińsku na Polesiu (dzisiejsza Białoruś), zmarł 23 stycznia 2007 w Warszawie. Był najczęściej – poza Stanisławem Lemem – tłumaczonym za granicą polskim autorem. Cesarz reportażu; pióro kształcił najpierw na reportażach krajowych, potem zjeździł cały świat, uczestnicząc w kilkudziesięciu wojnach, przewrotach i rewolucjach w Ameryce, Azji, a zwłaszcza w Afryce.

Urodził się w rodzinie nauczycielskiej. Debiutował poetycko w wieku 17 lat w tygodniku Dziś i Jutro. Później rozpoczął studia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, przeniósł się jednak na Wydział Historii, który ukończył w 1956 roku. W latach 1953-1981 był członkiem PZPR. Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę (początkowo jako goniec) w redakcji Sztandaru Młodych. W 1956 otrzymał pierwszą nagrodę – Złoty Krzyż Zasługi – za reportaż To też jest prawda o Nowej Hucie, opisujący trudne warunki życia robotników na budowie kombinatu. W tym samym roku wyruszył w swoją pierwszą wielką podróż do Indii, Afganistanu i Pakistanu. Następnie odwiedził Chiny i Japonię. Podróż przerwał wcześniej niż planował. Odszedł z gazety w 1958 po odwołaniu jej redakcji za poparcie dla tygodnika Po prostu, który prezentował krytyczny stosunek wobec władzy.

Przeniósł się do Polityki, gdzie otrzymał etat w dziale krajowym. Reportaże z podróży po Polsce, wydane w postaci książki Busz po polsku, sprawiły, iż nazwisko Kapuścińskiego stało się znane. Prawdziwą sławę przyniosły mu jednak relacje z ogarniętego wojną domową Konga - od 1962 pracował dla PAP jako stały korespondent zagraniczny w Afryce, Ameryce Łacińskiej i Azji. Dokumentował upadek cesarstwa w Etiopii i Iranie. Był zaprzyjaźniony z Che Guevarą i Salvadorem Allende.

Pobyt na Czarnym Lądzie był okresem szczególnie intensywnej i ciężkiej pracy reporterskiej. Kapuściński ptrafił w doskonały sposób przewidzieć to, co ma się wydarzyć - ta zdolność wynikała z głębokiej znajomości i rozeznania w sprawach Afryki. O sytuacji Trzeciego Świata pisał w Czarnych gwiazdach i w Gdyby cała Afryka. Do powrotu z Czarnego Lądu zmusił go stan zdrowia - zachorował na gruźlicę i malaryczne zapalenie opon mózgowych. W 1967 r. znalazł się w szpitalu w Warszawie. Po rekonwalescencji powrócił do redakcji PAP. Niespokojna dusza dawała o sobie znać, o czym pisze w Wojnie Futbolowej: „Wróciłem do redakcji i zupełnie nie wiedziałem, co robić. Czułem się wewnętrznie rozbity, rozsypany, nie przystawałem do niczego, nie kontaktowałem, byłem nieobecny.(...) Choćby mój szef posadził mnie wówczas za biurkiem z hebanu inkrustowanego masą perłową - i tak bym uciekł. Siedząc za biurkiem czuję zbliżający się koniec, ginę.”

W połowie 1967 roku wyruszył na Kaukaz. Efektem tej trzymiesięcznej podróży jest Kirgiz schodzi z konia. Na jesieni tego roku został korespondentem PAP w Ameryce Południowej, przez 5 lat mieszkał w Chile, Brazylii, Meksyku i Boliwii. Kapuściński nie potrafił ustać w miejscu, ciągle szukał tematów. W 1974 powrócił do Polski, gdzie rozpoczął pracę w tygodniku Kultura. Nadal nieustannie podróżował, kilkakrotnie był między innymi w Angoli, Etiopii i Iranie. Łącząc cechy reportażu z powieścią, dał się poznać jako doskonały pisarz. Międzynarodowy rozgłos zyskał dzięki książce Cesarz. Powieść przełożono na trzydzieści języków (m.in. na japoński i perski). Od początku lat 80. Kapuściński całkowicie poświęcił się pisarstwu. Wyrazem tego jest zbiór wierszy Notes oraz cykl Lapidarium.

Laureat licznych nagród: w 1999 otrzymał Ikara za książkę Heban, a w 2004 statuetkę Super Wiktora. Został wybrany Dziennikarzem Wieku w plebiscycie miesięcznika Press przez 50 najlepszych polskich dziennikarzy. Zdobywca Nagrody Literackiej NIKE czytelników w 2005 roku za Podróże z Herodotem. Zwycięzca nagród i triumfator przeglądów m.in. w USA, Niemczech, Kanadzie, Francji, Hiszpanii i we Włoszech. Doktor honoris causa Uniwersytetu Śląskiego, Wrocławskiego, Sofijskiego, Jagiellońskiego, Gdańskiego i Barcelońskiego.

Zmarł 23 stycznia 2007 roku w wieku 74 lat, po rozległym zawale serca w Warszawie. Jego śmierci poświęcono dużo miejsca zarówno w polskich jak i światowych mediach. Na pierwszych stronach swych wydań pisały o Kapuścińskim największe gazety, jak New York Times, Le Monde czy El Pais. Pozostawił żonę Alicję i córkę - Zofię.

21 maja 2007 roku tygodnik Newsweek ujawnił, że Ryszard Kapuściński od 1965 do 1972 (lub 1977) roku współpracował z wywiadem PRL. W IPN odnalazły się analizy odwiedzanych przez niego krajów i opisy kilku osób, z którymi się spotykał. Z dokumentów tych, zdaniem Newsweeka, wynika, że pisarz nikomu nie zaszkodził; z opinią tą nie zgadza się jednak m.in. Bronisław Wildstein.


Bibliografia:
- RWIĄCY NURT HISTORII. ZAPISKI O XX I XXI WIEKU, Kraków: Znak, 2007
- LAPIDARIUM VI, Warszawa: Czytelnik, 2007
- PRAWA NATURY, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2006 (tomik wierszy)
-TEN INNY, Kraków: Znak, 2006
- PODRÓŻE Z HERODOTEM, Kraków: Znak, 2004
- AUTOPORTRET REPORTERA, Kraków: Znak 2003
- LAPIDARIUM V, Warszawa: Czytelnik 2002
- Z AFRYKI, Bielsko-Biała: Buffi, 2000 (album fotograficzny)
- LAPIDARIUM IV, Warszawa: Czytelnik, 2000
- HEBAN, Warszawa: Czytelnik, 1998
- LAPIDARIUM III, Warszawa: Czytelnik, 1997
- LAPIDARIUM II, Warszawa: Czytelnik, 1995
- IMPERIUM, Warszawa: Czytelnik, 1993
- LAPIDARIUM, Warszawa: Czytelnik, 1990
- NOTES, Warszawa: Czytelnik, 1986 (wiersze)
- ZAPROSZENIE DO GRUZJI (współwyd. z W. Kubicki: Słodkie morze Bajkał), Warszawa: MAW, 1983
- SZACHINSZACH, Warszawa: Czytelnik, 1982
- WOJNA FUTBOLOWA, Warszawa, Czytelnik, 1978
- CESARZ, Warszawa: Czytelnik, 1978
- JESZCZE DZIEŃ ŻYCIA, Warszawa: Czytelnik, 1976
- CHRYSTUS Z KARABINEM NA RAMIENIU, Warszawa: Czytelnik, 1975
- DLACZEGO ZGINĄŁ KARL VON SPRETI, Warszawa: Książka i Wiedza, 1970
- GDYBY CAŁA AFRYKA... , Warszawa: Czytelnik, 1969
- KIRGIZ SCHODZI Z KONIA, Warszawa: Czytelnik, 1968
- CZARNE GWIAZDY, Warszawa: Czytelnik, 1963
- BUSZ PO POLSKU, Warszawa: Czytelnik, 1962

Autor: Agnieszka Moskwa
 

Ryszard Kapuściński - strona o autorze